كمال الدين حسين بن حسن خوارزمي

مقدمهء كتاب 47

ينبوع الأسرار في نصايح الأبرار ( فارسى )

شايد ابيات و شواهد ديگرى نيز از اين دست در رساله يافته شود كه بدانها توجّهى معطوف نشد . امّا اقوى دليل ما بر آنكه اين كتاب مطلقا نمىتواند از كمال الدّين حسين خوارزمى مؤلّف ينبوع الاسرار باشد تركيب عبارات و تلفيق كلمات و ترتيب جملات و اسلوب گفتار و سياق مطالب و ايراد شواهد آن است كه هرگز به سبك و شيوهء سخنان نويسندهء ينبوع الاسرار و جواهر الاسرار و مقصد الاقصى . . . ماننده نيست و انتساب اين كتاب به دو از هر جهت مردود و نامقبول است . آداب المريدين و جواز السّائرين - اكنون مىپردازد به توضيحى دربارهء دو كتاب ديگر منسوب به كمال الدّين حسين خوارزمى ، به نام آداب المريدين و جواز السّائرين . « 1 » آداب المريدين رساله‌اى است در 16 صفحه به قطع كوچك و به خط نستعليق كه در سال 1307 قمرى در دار السّلطنه قزوين تحرير شده ، از روى نسخه‌اى قديمى كه در سنهء 725 هجرى ، در يكى از قراء بخارا نوشته شده . « 2 » در آداب مريد با پير ( ادب خدمت ، ادب صحبت با شيخ ، آداب خلوت با او ، حرمت داشتن درويشان يكديگر را . . . ) . جواز السّائرين رساله‌اى است براى راهنمايى سالكان و ارشاد طالبان راه حق در تزكيه و تهذيب نفس و توجّه به اصول عبادات و طاعات « 3 » . . . رساله‌اى است نامبوّب حدود 40 صفحهء 15 سطرى ، و در هيچ مورد نامى از مؤلّف به ميان نيامده تا روشن گردد كه از كمال الدّين حسين خوارزمى است يا ديگرى ، و معلوم نگرديد به چه سبب تأليف آن به كمال الدّين حسين مذكور نسبت داده شده است . كوتاه سخن آنكه ، اين دو كتاب اخير به همان دليل كه در ارشاد المريدين ذكر شد ، به هيچ وجه از كمال الدّين حسين خوارزمى نيست ، كه بافت كلام و سياق عبارات و

--> ( 1 ) . ر . ك : فهرست نسخه‌هاى خطى منزوى ص 1013 و 1023 و 1014 . ( 2 ) . در پايان رساله آمده است « اين بندهء شرمنده اسد اللّه معين الرّعايا كه خاك قدم درويشانم و پيرو ايشان ؛ اين دو نسخه را ( ارشاد المريدين و آداب المريدين ) از روى نسخهء قديمه كه در سنهء 725 هجرى در يكى از قراء بخارا نوشته شده بود والى الحال قريب 600 سال است نويسانده . . . » نسخهء كتابخانهء مجلس ش 3260 . ( 3 ) . اصل اين رساله چنان كه در آغاز آن آمده به سال 818 ه در محروسهء استرآباد نوشته شده و تاريخ تحرير نسخه‌اى كه از روى آن استنساخ گرديده است ، 1064 مىباشد و تحت شمارهء 3915 در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران مضبوط است .